تاريخچه مديريت پروژه !
ساعت ۱۱:۳۱ ‎ق.ظ روز سه‌شنبه ٢٥ آذر ،۱۳۸٢  کلمات کلیدی:
این مقاله را همزمان برای چاپ به نشریه تدبیر ارسال نموده ام:

تاريخچه مديريت پروژه در جهان را معمولاً به مديريت پروژه هاي عظيمي همچون ساخت اهرام مصر؛ ديوار چين و يا بنا نهادن تخت جمشيد به دستور داریوش مربوط مي‏دانند.
هريك از اين پروژه ها از جمله پروژه هاي بزرگ و پيچيده تاريخ بشريتند كه با كيفيت استاندارد بالا و به كارگيري نيروي عظيم انساني ساخته شده‏اند .
يك مدير پروژه وقتي به شهر اسرارآميز هخامنشيان سري مي‏زند و در هر گوشه‏اي از آن به نقوش هنرمندانه برجسته باستاني برخورد مي كند؛ بدون شك دچار حيرت مي‏گردد كه چگونه چنين پروژه عظيمي قريب دو هزار و پانصد سال قبل با چنين كيفيت منحصر به‏فرد ساخته شد كه عليرغم ويراني و به آتش كشيده شدن پياپي توسط اسكندر و تسخير كنندگان پس از او؛ همچنان به عنوان نماد حيرت انگيز پروژه ايراني از آن ياد مي‏گردد .
هرچند به دستور كوروش مهندسان و سازندگان پاسارگاد موظف بودند شرح كار خود و همچنين برنامه كاري روز بعد خود را در لوحه هايي كه به نام كارنامك مشهور بودند‏, بنگارند اما امروزه جز با تكيه بر حدسيات نمي توان اظهار نظر قاطعي پيرامون نحوه دقيق مديريت پروژه هاي عظيم عهد باستان ابراز داشت چرا كه متاسفانه تاكنون هيچ مدرك ونشانه اي دال بر چگونگي بكار بستن روشها و تكنيكهاي مديريت پروژه در اين طرح ها يافت نشده است .
تاريخچه مديريت پروژه در دنياي جديد؛ به سالهاي ابتدايي دهه 1900 ميلادي بر مي‏گردد جايي كه آقاي هنري گانت با توسعه نمودار ميله‏اي ابداعي خود آغازگر حركت پرشتاب بعدي طي سالهاي دهه 1950 و 1960 ميلادي در پروژه هاي نظامي و هوافضاي آمريكا و سپس انگلستان گرديد.
هرچند نام پر آوازه هنري گانت به عنوان پدر تكنيك‏هاي برنامه ريزي و كنترل پروژه در تاريخ ثبت گرديده است ليكن سالهاي دهه 1950 و 1960 به عنوان سالهاي آغازين رشد و توسعه مديريت پروژه در دنياي معاصر شناخته مي شود.اين سالها سر آغاز تكوين و توسعه بسياري از روشها و دانش هاي مربوط با مديريت هاي 9 گانه پروژه است كه سالها بعد توسط نرم افزارهاي مختلف عملياتي و در پروژه ها به كار گرفته شدند .
تغييرات سريع تكنولوژيك ؛ بازارهاي شديد رقابتي و رايزني فشرده و قدرتمندانه شركتها, همه و همه سازمانها و بنگاههاي متولي پروژه را تشويق به تغيير سيستم مديريتي خود نمود . در هنگامه نبرد انتخاب بين غرق شدن يا شنا كردن و يا تطبيق و سازگاري يا مرگ و نابودي ؛ مديريت پروژه و پروژه مداري درمديريت تنها انتخاب و راه نجات فراروي پيمانكاران و سازمانها بود .
1- گانت چارت در دهه 1900 ميلادي :
تاريخچه تكوين بارچارت به دوران جنگ جهاني اول ميرسد جائيكه يك آمريكايي به نام هنري گانت ( 1919-1861) براي نخستين بار؛ بارچارت را براي برنامه ريزي و كنترل پروژه هاي موسسه كشتي سازي اش بكار برد.
به پاسداشت اين اقدام ؛ نام گانت قبل از عنوان بارچارت تداعي كننده اين اقدام ارزشمند است .
كتاب مرجع مهندسان صنايع ؛ اشاره مي دارد كه هنري گانت به كمك ابزار ابداعي خود در خلال جنگ جهاني اول توانست زمان ساخت كشتي هاي ترابري خود را به ميزان چشم گيري كوتاه نمايد .
امروزه گانت چارت بدليل ساده و قابل فهم بودن آن, به عنوان روشي جالب و پرطرفدار به شكل وسيعي در دنيا جهت مديريت زمان پروژه ها به كار برده مي شود.
يافته هاي يك پژوهش در ميان كاربران نرم افزار برنامه ريزي و كنترل پروژه Microsoft Project نشان داد ؛ 80 درصد مديران پروژه ها در دنيا ترجيح مي دهند‏, براي برنامه ريزي و كنترل پروژه هايشان از گانت چارت استفاده كنند .
2- مديريت پروژه در دهه 1950 و 1960 ميلادي :
تقريباً غالب تكنيك‏ها و روشهاي مديريت پروژه كه ما امروزه از آنها استفاده مي‏كنيم‏, توسط وزارت دفاع ‏, صنايع نظامي وسازمان هوافضاي ايالات متحده در خلال سالهاي دهه 1950 و 1960 ميلادي ابداع و توسعه يافته‏اند كه از آن جمله‏اند روشهايي همچون روش PERT , ارزش بدست آمده , مهندسي ارزش و ساختار شكست كار .
صنعت ساختمان نيز در تكوين و توسعه روشهايي همچون روش مسير بحراني , روش نمودار پيش‏نيازي , استفاده از نمودار شبكه‏اي و تسطيع منابع مدد رسانده است .
در جريان اين تحولات , پروژه هاي بسيار بزرگ همچون پروژه فضايي آپولو و يا ساخت نيروگاههاي اتمي در اين دوران اجرايي گرديدند .
در اين ميان شايد اشاره مختصري به يكي از كاربردهاي علمي و مدرن مديريتپروژه كه درساخت اولين زيردريايي هستهاي در دههي 1950 در آمريكا صورت گرفت؛ خالي از لطف نباشد. درياسالاري بهنام Adm. Hyman Rickover، مديرپروژهي اين طرح، براي اولينبار جهت هماهنگ كردن صدها پيمانكار، هزاران منبع و اطمينان از اجراي بهموقع پروژه، روشيجديد كه امروزه بانام Pert شناختهميشود، ابداعكرد. هرچند بدون وجود كامپيوتر عملياتدستي محاسبهي مسيربحراني بسيار مشكل بود، اما كمك بسيار زياد اينروش و اجراي موفقيتآميز پروژهي مذكور موجبشد تا همگان به اهميت علم جديد پيببرند. ساليان پس از آن، اين تكنيك در پروژههاي ساخت فضاپيماها و ديگر پروژههاي نظامي و غير آن به كرّات و به شكل پيوسته استفاده شد .
در ‏انتها خوب ‏است فهرست‏وار به برخي از پيشرفت‏هاي حاصله در اين دوران اشاره نماييم :
دهه 1950 : توسعه روشهاي PERT و CPM
دهه 1950 : پيشرفت مهم ديگر بدست امده در اين سالها , تعريف و تكوين مفهوم مسوليت واحد براي پروژه هاي چند بخشي است . اين مفهوم هنگامي به كار مي‏رود كه يك فرد در پروژه مسووليت كاري را در پروژه از ابتدا تا تكميل پروژه برعهده مي‏گيرد.عملي ساختن اين مفهوم , تيم پروژه را در به اشتراك نهادن منابع و ياري كردن به يكديگر در ماتريس ساختار سازماني پروژه مدد مي‏رساند.
1960- پژوهشهاي عمليNASA پيرامون مفهوم ماتريس ساختار سازماني پروژه ها
1962- NASA سيستم PERT را معرفي نمود.در اين تكنيك تاكيد ويژه‏اي بر مفاهيم ساختار شكست كار و كنترل هزينه شده بود.
1963- معرفي مفهوم ارزش بدست آمده در پروژه ها توسط نيروي هوايي آمريكا
1963- مفهوم چرخه حيات پروژه توسط نيروي هوايي ايالات متحده تكوين يافت.
1963- براي اولين بار در پروژه پولاريس در انگلستان, رسماً در قرارداد از پيمانكاران خواسته شد تا سيستم مديريت پروژه را در مديريت فعاليتهايشان به كار گيرند.
1964- براي نخستين بار سيستم مديريت پيكربندي پروژه توسط NASA به عنوان مجموعه رويه هاي اداري براي تعريف, مستندسازي و خصوصاً كنترل فيزيكي سيستم يك پروژه و همچنين بازنگري و مستندسازي تغييرات پيشنهادي در اين سيستم طراحي گرديد.
1965 – وزارت دفاع و NASA در امريكا, سيستم قراردادهاي خود را از قراردادهاي هزينه بعلاوه درصدي از سود ,به سيستم قراردادهاي هزينه بعلاوه جايزه يا قراردادهاي قيمت ثابت تغيير دادند .
1965- در اواسط دهه 1960ميلادي دنيا شاهد رشد شگرف استفاده از تكنيك‏هاي مديريت پروژه نوين در صنعت ساختمان بود .
1965- شكست پروژه ساخت بمب‏افكن TSR-2 , عملاً مشكلات و دردسرهاي همزماني توليد و توسعه پيش از تكميل طراحي در پروژه ها را به اثبات رسانيد . فقدان مديريت صحيح بر افزايش دستور كار پروژه ,هزينه‏ها و تاخير‏هاي پروژه را بسيار بالا برد و در نهايت موجب شكست پروژه گرديد .
1966- يافته هاي يك پژوهش منتشره در اين سال نشان داد , اغلب زمان كافي براي مراحل تعريف و آماده سازي پروژه در چرخه حيات پروژه ها درنظر گرفته نشده و دقيقاً به همين دليل مغايرتهاي فراواني در كنترل استاندارد زمان و هزينه پروژه‏ها و همچنين كنترل ناكافي تغييرات طراحي ,بوجود مي‏آيد .
1969- موسسه بين‏المللي مديريت پروژه به عنوان اولين موسسه رسمي مديران پروژه تاسيس گرديد .يكي از مهمترين دستاوردهاي تاسيس اين موسسه, تدوين استاندارد جهاني دانش مديريت پروژه بوده است .