آناليز ريسك پروژه !
ساعت ۱٠:٠۱ ‎ق.ظ روز دوشنبه ۱۱ خرداد ،۱۳۸۳  کلمات کلیدی:
محيط پروژه ها غالبا" پويا و پرتحول است و برآورد قيمتها براساس بهترين انتظارات كارشناسان صورت می‏پذیرد . اين برآورد ، ضمن درنظر گرفتن آنچه قطعي به نظر ميرسد ، بايد حاوي وقايعي باشد كه احتمالا" به وقوع مي‏پيوندند. قسمت دوم برآورد ، مرتبط با وقايع احتمالي و مربوط به آناليز ريسك پروژه است. تعريف تئوريك ريسك عبارت است از رويدادي كه با احتمال شناخته شده‏اي روي ميدهد.
مديريت پروژه ، آنرا احتمال حصول نتايجي اعم از مالي و يا فيزيكي ميداند كه بعنوان حاصل يك تصميم و يا عملكرد ، در متن پروژه و يا در محيط آن حادث ميشود. بر اين اساس ، منابع بروز ريسك ، يا در درون حوزه عملكرد پروژه و براساس تصميمات تكنيكال ، مالي ، زماني ، سازماني و يا حتي فرهنگي قرار دارند ، و يا در محيط بيروني آن واقع شده و حاصل از تغييراتي هستند كه در ماهيت محيطي كه پروژه در آن هدايت ميشود ، روي داده‏اند. لذا آناليز ريسك ، دربرگيرنده شناسايي اين رويدادهاست و در يك نگاه دقيق ، يك شيوه يا متدلوژي است بمنظور شناسايي فاكتورهاي مولد ريسك و در پي آنست كه آنها را بگونه‏اي دسته‏بندي نمايد كه مديريت پروژه ، قادر به درك تاثيرات نسبي فاكتورها بر يكديگر و همچنين بر كل پروژه باشد. شيوه‏هاي شناسايي ميتوانند كمي و يا كيفي باشند.
به تبع اين آناليز ، مبحث مديريت ريسك پيش ميآيد كه روشهاي برخورد با رويدادها را مد نظر قرار ميدهد. بگونه‏هاي كه نتايج حاصل از وقوع ريسك را ابتدا اندازه‏گيري نموده و سپس آنرا به كمترين مقدار ممكن كاهش ميدهد. مديريت ريسك ميتواند بخشي از برنامه پروژه ، يك رويه مدون تقابلي و يا تركيبي از ايندو باشد.
طبيعي است كه مقابله با ريسك ، نياز به منابع لازم دارد و اين نيز محتاج تامين هزينه ميباشد. لذا بي‏ترديد آناليز ريسك و مديريت آن ، منتج به برآورد بودجه‏اي مي‏گردد كه همراه با محاسبات هزينه اقلام قطعي پروژه ، بودجه پروژه را تعريف ميكنند. اين بودجه براساس سياستهاي مديريتي ، تبديل به قيمت پيشنهادي پروژه ميگردد. بودجه مربوط به ريسك پروژه را بودجه اقتضايي (Contingency Budjet) مينامند كه با نظر مدير پروژه تعيين ميشود. هنگام آناليز ريسك معمولا" اقلام عمده زير مد نظر قرار ميگيرند:
۱- دقت در تعريف محدوده كار
۲- دقت در برآورد قيمت و ميزان قابل تغيير آن
۳-نيروي انساني
‏- ميزان بهره‏وري درنظر گرفته شده
- سابقه برآورد نفر ساعتها
- نيروي انساني موجود
۴- مهندسي
- وضعيت طراحي
- نيروي انساني ماهر و متخصص قابل دسترس
۵- هزينه‏هاي پروژه
- پايه برآورد هزينه‏ها و بررسي امكان تغيير استراتژي اجراي پروژه
۶- افزايشها
- احتمال تغيير نرخهاي مورد استفاده در برآورد هزينه پروژه
بطور كلي ميتوان ريسكهاي موجود در پروژه‏ها را به چهار دسته كلي تقسيم نمود:
الف- ريسكهاي محتمل (تصادفات ، آتش‏سوزي ، سرقت و ...)
ب- ريسكهاي سرمايه‏گذاري (ناشي از تصميمهاي حساس در سرمايه‏گذاريهاي مالي ، نيروي انساني ، ماشين‏آلات و ... در پروژه‏هاي مختلف)
ج- ريسكهاي استراتژيك (ناشي از تصميمات استراتژيك در نحوه اجراي پروژه و فعاليتهاي قابل واگذاري به پيمانكاران)
د- ريسكهاي مشروط (كه ناشي از عدم اطمينان نسبت به زنجيره وقايع آتي و احتمالات بوده و تنها با شيوه هاي آماري قابل اندازه گيري هستند)

متدلوژيهاي آناليز ريسك را ميتوان به دو دسته تقسيم كرد:

ا) متدلوژي جعبه سياه Black Box Methodology
در اين روش ، آناليز ، توسط شخص با تجربه و مجربي انجام ميشود. وي براساس تجربه خود و آشنايي با پروژه ، ريسك آن را تخمين ميزند. اين تخمين ، متكي بر تجربه كارشناس است و محاسبات خاصي در آن صورت نميپذيرد.

۲) متدلوژي جعبه سفيد White Box Methodology
در اين روش از WBS پروژه جهت شناسايي ريسك استفاده ميشود. براي هر بسته كاري Work Unit)) ، ريسك و نحوه مقابله با آن مشخص ميشود. با استفاده از روشهاي بهينه‏سازي نيز ميتوان هزينه مقابله با انواع ريسكهاي پروژه را محاسبه نمود.
يادآوري ميشود كه شيوه (Project Evaluation & Review Technique( PERT ، يكي از روشهاي اندازه‏گيري ريسكهاي زماني و احتمالات وقوع آنها در زمانبندي عمليات پروژه است.